Wednesday, October 18, 2017

Armenian Schools in U.S.A
Vahe H. Apelian

This past Saturday, on October 1, on the very first day of the month we traditionally celebrate Armenian culture, I finished reading an interesting and inspiring book titled “A Glance at the History of the Armenian American Schools”, “Ակնարկ Ամերիկահայ Վաըժարաններու Պատմոթեան” by Dr. Hrant Adjemian.

The soft-cover book is published in Los Angeles (2011). It is 331 pages long and is in Western Armenian. The publication of the book has been realized by the generosity of the Caloust Gulbenkian Foundation for which the author expresses his gratitude.

The book presents the evolution and the chronology of the founding of the Armenian schools in the United States of America. The author first presents a brief history of Armenian presence in the country and the structuring of the nascent community in Worcester, MA and subsequently across the Mainland onto the West Coast in California.

The author notes that it took decades from the establishment of the first Armenian Church (Evangelical) in Worcester in 1888 to the founding of the first Armenian school in California in 1964. The author attributes the lag of time to the belief of the community that the Church is the best guardian of our heritage hence the communities vested their energies into building churches. Along the way, the Armenian Americans enabled Armenian communities elsewhere by rendering them substantial financial support while not daring to venture into establishing their own schools.

Adjemian subsequently presents in detail the founding of the first Armenian school by Gabriel Injejikian, whom he calls “a saint of a daredevil”, “Ս
րբազան Խենթ”. Gabriel Injejikian is born in Kessab, Syria and educated in the United States. He founded the first Armenian school in Encino, California in September 1964 with 12 students. The School is named after Mr. Matheos Ferrahain who had willed a substantial sum of money towards the first Armenian school in America. Gabriel Injejikian acted as its founding principal for the next 25 years.

The Holy Martyrs Ferrahian Armenian School gave impetus to the establishing other schools. The author subsequently presents a brief history of the founding of each of the next 22 Armenian Schools in U.S.A., 16 of which are in California – 13 in greater Los Angeles, 1 in Orange County, 1 in Fresno and 1 in San Francisco. There is an Armenian School in Southfield (MI), in New Milford (NJ) and in Philadelphia (PA). There are 2 Armenian Schools in New York (NY) and in Boston (MA).

After briefing the history of the founding of the Armenian Schools, Adjemian presents thought-provoking assays on whether these schools are justifying their mission; on the challenges to pass the Armenian heritage to the next generation in America; on the state of the Armenian language in the Armenian Schools in U.S., and whether the Armenian Schools are preparing community leaders. The author also proposes ways and means to further the mission of the Armenian American Schools and make it more effective.

Adjemian states that after 1986 no other Armenian School was established in US [Note: T
he AGBU founded the Vatche and Tamar Manoukian High School in Pasadena in 2006.]. Gabriel Injejikian took upon himself to venture again into uncharted territories and after planning for over a decade, Gabriel founded the Ararat Charter School in Los Angeles last year, 2010. The Ararat Charter School is the first of its kind established for public good by dedicated Armenian educators under the leadership of the youthful octogenarian, Gabriel Injejikian. It should be noted that the Alex & Marie Manougian Armenian School in Southfield, MI is also a charter school; however, it had started as private Armenian School but was chartered in 1995.

The book is well researched and fills an important historical void. The author lists the many sources he has consulted. He does not enumerate them but cites in the text. The book is also a tribute to the told and untold many that had faith in the mission of Armenian Schools in the United States of America as well and the vision to make them a reality there also. Going back to the future, I wonder if it did not look even “bleaker” in 1964 when Ferrahian Armenian School was found that continues with vigor to this day.

The author, Hrant Adjemian, possesses impressive academic credentials and experience in Armenian Diaspora education. He is born in Beirut in 1941 and is a graduate of the Seminary of the Catholicoste of Cilicia. Subsequently, he taught and supervised Armenian Schools in Iran and established and conducted two choirs there. He received his B.A. from the Department of the Armenian Studies at the University of Isfahan.

In 1972 Hrant moved to France and enrolled in Sorbonne University while he taught in Armenian Schools and found and directed a choir in France as well. In 1977 he received his doctorate degree in Eastern Studies.

Dr. Hrant Adjemian moved to U.S. in 1988 and presently is a lecturer of Armenian language and literature at the University of La Verne. He is the author of 9 other books he lists inside the back cover of the book and contributes to various Armenian periodicals. He may be reached at 1107 Furman Place, Glenda, CA 91306.

Source: (2011)

Tuesday, October 17, 2017

Charter Schools in America By Gabriel Injejikian

Charter Schools in America
Gabriel Injejikian
translated by Vahe H. Apelian,

The original Armenian article was published in Asbarez' New Year special issue on Dec. 31, 2011. Gabriel Injejikian has read and approved this translation. For details on Ararat Charter School check: WWW.

What are Charter Schools and why do I think that they provide a golden opportunity to teach Armenian to the Armenian American students?

The laws governing Charter Schools in California were enacted in 1991. They came into effect because many public schools were not living up to the educational standards expected of them as evidenced by the poor academic performance in national achievement tests. Charter Schools come about in two ways. An existing public school may be converted to a Charter School, or an individual or an organization may start a Charter School.

The Charter Schools are semi-independent public schools. These schools are expected to outperform the public schools within their designated area as evidenced by the higher academic performance of their students on national achievement tests. If they succeed in their mission, their permit is renewed every five years. If they do not succeed, their permit is revoked.

Charter Schools must offer the students the state’s mandated curriculum. Besides the mandated curriculum they may offer students additional subjects such as foreign languages, longer school days or academic year. Charter Schools are not permitted to teach religion. They do not have the right to refuse a student. In the event the number of students applying is more than the seats available, then the students will be chosen by lottery.

The state funds Charter Schools at the same rate as the public schools according to the number of the students enrolled. Charter Schools are not permitted to require parents to pay tuition. However, parents are permitted to make donations for the betterment of the school.

Why do I think that Charter Schools present a golden opportunity to teach Armenian language and culture to a much larger number of Armenian American students?

There was no Armenian School in the United States until1964 when thanks to the overwhelming encouragement and support by the Armenians in Lebanon “Ferrahian” school was started in Encino, California with 12 students. During the following 25 years, 25 Armenian schools were established, enrolling around 6000 students.

The Armenian community in Los Angeles more than doubled during the last two decades during which time the only new Armenian School that was founded is the AGBU Vatche and Tamar Manoukian High School in Pasadena in 2006. However, in spite of more than doubling of the Armenian Americans, the number of the students attending Armenian schools has noticeably declined.

Presently there are approximately 60,000 Armenian American students in California. Less than ten percent (10%) attend regular private and one-day Armenian schools. One of the most important causes for this sad state is definitely the cost of the tuition.

Times have changed. There was a time when the American public schools advocated the students from immigrant parents to shed away their culture and accept and adapt to the American culture. Nowadays the prevailing mentality is that we need to retain our ethnic language and culture to enrich the American culture.

The first Charter School in California to teach Armenian is the Ararat Charter School. It is situated in Van Nuys. The School was established two years ago by a group of self-appointed pioneer educators. It started with 120 students from kindergarten to third grade. This year the number of the students increased to 257 and we added a fourth grade. To accommodate the growing number of students we established three more kindergarten classes as well. We had 140 applicants for the 66 available seats. To our great regret, we had to turn down those who were not lucky enough to have their names drawn in the lottery.

Ararat Charter School is the only Charter School in Los Angeles that teaches Armenian and Spanish languages and cultures to every student starting with kindergarten. Ninety-Five percent (95%) of its students are ethnic Armenians. The only Armenian School in Michigan, Alex and Marie Manougian High School in Southfield, was chartered in 1995 and also teaches the Armenian language as an inherent part of its curriculum.

Let us preserve and improve the excellent private Armenian schools we have established over the past decades. Let us also have more of these semi-independent Charter Schools as well.

Honestly, I hope that it will not take additional decades for our community leaders to start establishing Charter Schools to teach Armenian language and culture to the ninety percent (90%) of the ethnic Armenian students who do not or more importantly cannot afford to attend the private Armenian schools.

For further details, you may contact me at 818-885-5232. I will gladly respond to your questions.

Monday, October 16, 2017

Wobbling Pillars (II)

Wobbling Pillars (II)

Wednesday, October 11, 2017

American Armenian Alliance Against Domestic Abuse (AAAaDA)


Vahe H. Apelian

AAAaDa is the acronym for American Armenian Alliance Against Domestic Abuse. The alliance was founded and is spearheaded by Mrs. Virginia Apelian after her fact-finding mission trip to Armenia regarding domestic violence in Armenia.

Virginia took the trip to Armenia from April 28 to May 9, 2017. Her trip was partially funded by the Armenian Missionary Association of America (AMAA) and a few members of the Armenian Presbyterian Church in Paramus, NJ. Virginia covered the bulk of the expenditure of her trip. Months before her departure she prepared teaching materials about mutual assertiveness, empowerment and sent them to Rev. Megerdich Melkonian who had them translated into Eastern Armenian for distribution. Upon landing in the Yerevan Zvartnots Airport, Maro Matossian, who is the Executive Director of the Women Support Center (WSC) greeted her and brought her to the hotel not far from their site. WSC is a non-governmental organization (NGO) and is established by the Tufenkian Foundation offering help and shelter to abused women.

Upon her return, Virginia issued a report about her trip and submitted it to AMAA and to the session of the Armenian Presbyterian Church (APC). In her report, she noted that during her stay she started working through WSC and met young Armenian men and women and gave them presentations for building mutual trust self-respect, esteem, and empowerment to raise the next generation with such values. She also cited the following statistics about domestic violence in Armenia stating that 20% occur in homes, 2% outside the home, 2% at unknown locations, 68% of the reported abuse women died in rural areas, while 37% of the reported abused women died in urban areas.

Regarding the age of the victims, Virginia reported the following age group statistics: 10% were 60-69 years old; 20%,  50-59 years old; 5%, between 40 to 49 years old; 35%, between 30-39 years old and 30%, between 20-29 years old. It is apparent that the majority of the victims of domestic violence are young women.

Driven by these statistics Virginia spearheaded the AAAeDa. The alliance is chaired by her and co-chaired by Dr. Garbis Der Yeghiayan. Dr. Vahe H. Apelian and Berjouhy Barsoumian are the vice-chairs of the alliance, which has forty members and is growing.

Having gained the trust and the support of the members of the Alliance, Virginia Apelian wrote letters to the following Armenian Diaspora organizations that do charitable and relief works in Armenia: AMAA, AGBU (Armenian General Benevolent Union), AAA (Armenian Assembly of America), ANCA (Armenian National Committee of America), ARS (Armenian Relief Society), ABA (Armenian Bar Association), ATG (Armenian Technology Group), Prelacy and Diocese urging them to petition the Armenian Government to pass laws that would hold the abusers accountable for their horrible acts. It appears that the Armenian Government does not yet have sufficient laws or lacks enforcement of existing laws against domestic violence or abuse to persecute perpetrators of such horrible acts.

In her October 6, 2017, report Anush Mkrtchian reported that ( “Violence against women had for decades been a taboo subject in the socially conservative and male-dominated Armenian society. It has been receiving growing publicity in recent years thanks to the activities of women’s rights groups backed by international human rights watchdogs.” She further noted that: “According to the Yerevan-based Women’s Resource Center, more than 50 Armenian women have been beaten to death and killed otherwise by their husbands or other relatives in the last five years. This trend shows no signs of decline,” said a representative of the group, Anahit Simonian. “I think this is a very serious number and this process [of a enacting a law] must not drag on further.”

Neglecting to address the domestic violence issue in Armenia has given rise to a new unsettling practice that will have a profound effect on the future of the Armenian demography, and that is selective abortion.

Anna Pujol-Mazzini quoted the following in her report (Thomson Reuters Foundation, News, Monday 9, October 2017): "My husband and my mother-in-law forced me to figure out if it was a boy or a girl. When they found out it was a girl, they made me have an abortion," said Aghalaryan, whose name was changed to avoid being stigmatized in her community.” The author further elaborated on the practice of selective abortion in Armenia stating that “For Armenian families, giving birth to at least one boy is a must, to continue the family line and carry forward the surname is a society where daughters often marry and move away.” She further noted that in 2012-2013, 114 boys were born in Armenia for every 100 girls, according to the United Nations Populations Fund (UNFPA)  - this is the third largest sex-selective abortion rate in the world after China and neighboring Azerbaijan”.

These deplorable situations are well known by the Armenian charitable and relief organizations that assist the citizens of Armenia. They have mostly distanced themselves from the issue and have resisted taking a stand against the situation on the pretext that they do not want to come across interfering in the internal affairs of Armenia. In her drive to enlist the help of Armenians supporting her endeavor, Virginia encountered the same mindset. Many explicitly shied away from joining her Alliance on record noting the same.

Pressing the government to pass legislation against domestic abuse is taking hold in Armenia at the grassroots level.  In the same report, Anush Mkrtchian reported that: “Justice Minister Davit Harutiunian expressed serious concern over these figures on Thursday. “Violence is not the foundation of a real and strong Armenian family,” he told a news conference. Harutiunian said that the Armenian government intends to tackle the problem with a law drafted by the Justice Ministry last year. Both he and another senior ministry official, Gohar Hakobian, expressed hope that the bill will be debated and passed by the parliament soon.” The issue remains a hotly contested subject on the limits of such laws not to intrude in the sanctity of the family.

The Alliance that Virginia Apelian founded and has been spearheading is the first formal attempt by an Armenia Diaspora community to take a stand against these issues in Armenia and invite the other Armenian organizations to equally take a  stand against this deplorable situation and join force with like-minded in Armenia to have the Armenian government institute and enforce laws against these practices and engage in a country-wide education against such horrid practices. 

As to Virginia Matosian Apelian, she is a psychologist, experienced assertiveness trainer, lecturer and author of three books: “Musa Dagh Girl”, “Truly Beautiful Inside and Out” and “Aliens Celebrating Christmas”. With her bold approach to raising awareness of domestic violence in Armenia and selective abortion, and confronting these horrid practices head-on, Virginia has given credence to her extraction, as a bold and a daring descendent of the famed Musa Daghtsis.

Tuesday, October 10, 2017

Remembering Murad Meneshian

Remembering Murad Meneshian 

By Vahe H. Apelian

I recently read Knarik Meneshian’s very personal and superb tribute, “Murad’s Story.” Her story reminded me that I too have a story about Murad Meneshian to share with readers.

The cover of Raffi, The Prophet from Payajuk and the author, Murad Meneshian
Readers of the Armenian Weekly may remember Murad’s superb narration of the founding of the Armenian Revolutionary Federation (ARF).
A few years ago, I was enjoying the Gulf of Mexico breeze on the third floor of my cousin’s three stories spacious town house on the Padre Island, when he handed me a book to read. My maternal cousin Jack Chelebian M.D. is a practicing psychiatrist in Corpus Christi but resides on Padre Island. He is an avid reader and would make a superb writer as well—should he engage in writing. Handing the book he let me know that it was a must read. The book was authored by Murad and was entitled Raffi, The Prophet from Payajuk.
After I returned home, I began reading the book. I remained fascinated and captivated by the author’s knowledge and his superb narration of the eminent novelist and of his times that in many ways were no less a product of Raffi’s pen, as the literary and the political soul of the 19th century Armenian renaissance.
Throughout my reading, I thought of Murad and said to myself, “this is a man I should befriend.” After reading the book, I wrote to him, noting the serendipitous turn of events that led me come across his book and my impressions. I also asked him to donate—on my behalf—a signed copy of his book to the Armenian Museum of America. I wanted a personalized copy of his book to grace the shelves of the library there.
Henceforth, we communicated on and off. At times, he would comment having read an article I wrote. It is through such correspondence that I came to find that he was born in Iraq. His parents were from Govdoon village of Sepastia.
This past October, I accompanied my wife attending a yearly weeklong nursing conference in Chicago. I contacted Murad beforehand and set a tentative date for a quiet evening with our families to confirm upon my arrival. I sent him an email the evening we checked in, alerting him of our presence and readiness to have dinner together during the week. I did not hear from him that evening.
The next day I received an email from his wife Knarik letting me know that yesterday Murad was taken to the hospital because of  sudden medical complications. Two days later, she let me know that Murad had passed away and that his viewing would take place at the Armenian Apostolic Church. Instead of a dinner, my wife and I drove to offer our condolences to Murad’s family.
There I saw Murad for the first time. His body lay in an open casket with a copy of his book placed next time. Having offered our condolences to Knarik, I felt the futility of staying any longer. Unexpectedly, life had run its course on Murad and the evening with him I had envisioned all along was not to take place. As we exited the sanctuary, we came across a young man in the hallway greeting those present. We figured he is related to Murad. We approached him and introduced ourselves. His immediate response was whether we are related to Daniel Apelian. My wife let him know that Daniel is our elder son. We could tell that we had caught the young man in utter surprise for it turned out that our son and Sevan have been good friends since their days at Camp Haiastan. There was no doubt that was the case for Sevan knew not only about Daniel and his wife Nicole, but also knew our names and about us as well in ways that only trusting good friends would share each other. The moment became a bitter and a sweet reminder for me. Surely Murad would have been pleasantly surprised as well learning that well before our exchanges, our sons, one from suburban Chicago and the other from suburban Cincinnati had met each other in Franklin, Mass. long, long before we did and had forged a lasting friendship. What was not meant to be ours will become our sons’ lifelong friendship.
It is not farfetched to imagine that Murad’s Sepastatsi parents named their son after the legendary freedom fighter Sepastatsi Murad. Little did his parents know that one day their son would also become a legend in his own right, for Murad’s book about the eminent novelist Raffi is a definitive work for all times.
Putting aside the countless hours Murad had spent reading and rereading Raffi’s novels over the past many decades, he spent seven years for the preparation of the book, a year of which he spent in Armenia. Murad was a chemist in pharmaceutical industry, Not only its scientists are expected to dot every “i” and cross every “t,” but are expected to verify whatever they commit on paper even if they were from a trustful source. Murad’s book about Raffi is the sum total of the sentimental and the scientific Murad meshed into one.
Seeing Murad’s body in the coffin reminded me of the epilogue of his book where he wrote about Raffi in his coffin, who “seemed to be asleep. He appeared as if his thoughts glowed on his finely furrowed wide forehead.”
There are few Armenian first names where we make a mental connection with the most prominent person bearing that name. Among the latter prominently stands out the name Raffi. Another name is Murad, immortalized by the legendary freedom fighter and a compatriot of the Meneshian family from Govdoon, Sepastatsi Murad.
May Raffi and Murad rest in peace.

Note: The article is reproduced from Armenian Weekly, May 1, 2017.

Raffi, The Prophet From Payajuk By Murad A. Meneshian

Literary/Political Soul of 19th Century Armen. Renaissance

Sunday, October 8, 2017

Դէմքեր եւ Դէպքեր Պանդոկէն (1/4)

Դէմքեր եւ Դէպքեր Պանդոկէն (1/4)
Վահէ Յ. Աբէլեան


Հայրս ծնած էր Քեսապի Քէօրքիւնա գիւղին մէջ, 1921ի Դեկտեմբեր ամսուան վերջաւորութեան, եւ հոն անցուցած էր իր մանկութիւնը, պատանեկութիւնը, մինչեւ երիտասարդութեան սեմը: 1937-38 թուականներուն անորոշութիւն տիրած պէտք էր ըլլար Քեսապի մէջ: Ճակատագրական շրջան մը եղած պէտք էր ըլլար այդ շրջանը: Թրքերէն լեզուի ուսուցումը պարտադիր էր Քեսապի շրջանէն ներս: Աշխարհագրական այդ հողամասը, ոչ թէ միայն Քեսապը, այլ անոր սահմանակից՝ հիւսիս-արեւմտեան մասը, որ կ’ընդգրկէ պատմական Անտիոքը, նորաստեղծ Թուրքիոյ Հանրապետութեան կցելու կը պատրաստուէին աշխարհի տէրերը: Բայց եւ այնպէս Քեսապցիները տակաւին յոյս ունէին որ իրենց պիտի խնայուէր Քեսապը եւ կցուէր Սուրիոյ: Քեսապցի ղեկավարները խնդրագիր ներկայացուցած էին ֆրանսական հոգատար կառավարութեան: Կար Կարտինալ Աղաճանեանը, որ աշխատանքի մէջ էր որպէսզի Քեսապը ներմուծուէր նորաստեղծ Սուրիոյ Հանրապետութենէն ներս:
Ապահովելու համար իրենք զիրենք Քեսապցի ընտանիքներ միջին լուծում մը գտած են, անստոյգ ապագան դիմագրաւելու հեռանկարով ղրկելով զինուորական ծառայութեան տարիքին մօտեցող իրենց մանչ զաւակները Լիբանան, որպէսզի ապահովեն անոնց ապագան ու եթէ այլապէս դասաւորուի Քեսապի վիճակը գոնէ ընտանիքէն մէկը ունեցած ըլլան Պէյրութի մէջ, որ քրիստոնեաներուն համար միշտ իբրեւ ապաստան մը նկատուած է: Հարկ եղած պարագային, եթէ ընտանիքը ամբողջութեամբ պարտաւորուած ըլլար լքել Քեսապը եւ հաստատուիլ Պէյրութ, ընտանիքին անդրանիկ զաւակը հոն պիտի ըլլար, ընդունելու ընտանիքին մնացեալ անդամները: Հայրս իր ծնողքին առաջին զաւակն էր:
Այսպէս, հօրս համար ճակատագրական օր մը, ինք եւ իրեն հետ երկու համագիւղացի երիտասարդներ ճամբայ կ’ելլեն գիւղէն, ընկերակցութեամբ իրենց հայրերուն եւ գիւղապետ Կիրակոս Աբէլեանին: Իւրաքանչիւրը կը բեռցնէ ընտանիքին իշուն վրայ իր հագուստն ու կապուստը եւ քանի մը շաբթուայ համար անհրաժեշտ պարէն  եւ կ’ուղղուի դէպի Քէօրքիւնայէն երեւցող սալահատակուած ճամբան, որ բացուած էր ֆրանսական իշխանութեան օրերուն եւ միակ պորտակապն էր դուրսի աշխարհին հետ: Քեսապցիները այդ օձաձեւ ճամբան «զիֆթի ճամբայ» կը կոչէին մինչեւ վերջերս: Նախօրօք դասաւորուած վարձու կառք մը կը հանդիպի իրենց հոն եւ երիտասարդները առնելով կը սուրայ դէպի Պէյրութ:

Պէյրութի մէջ հայրս, որ նոր տասնեօթը տարեկանը եղած պիտի ըլլար, կը փորձէ զանազան գործեր: Ինչ-ինչ պարագաներու տակ կը հանդիպի Օթել Լիւքսի պանդոկապետին՝ Միհրան Թուրիկեանին, որ միշտ աւելի ծանօթ մնաց իր գրչանունով՝ Թուրիկ, եւ հոն կը մտնէ ծառայութեան: Պանդոկը ունէր ներքին սենեակ մը, որ միշտ ճանչցուած մնաց որպէս «գործաւորներու սենեակ»: Հոն հայրս կ’ունենայ իրեն համար անկողին մը, եւ այսպէս ապահոված կ’ըլլայ իրեն համար երդիք մը օտարութեան մէջ: Պանդոկին մէջ շուտով կը մտերմանայ Թուրիկեան ընտանիքին հետ, որուն զաւակները իրմէ այնքան ալ պզտիկ չեն եղած, եւ հոն կը սկսի մտերմութիւն մը իրենց միջեւ: Երիտասարդ հայրս տակաւին վստահաբար ընտանիքի մը պահանջքը ունեցած ըլլայ, եւ իր մտերմութիւնը Թուրիկեան ընտանիքին հետ որոշ չափով հաւանաբար լրացուցած ըլլայ այդ բացը: Կը մնայ պանդոկը քանի մը տարիներ: Այդ շրջանին կ’ամուսնանայ համագիւղացի այրի տիկին Գարուն (Աբէլեան) Չէլէպեանի դստեր՝ Զուարթին հետ: Իրենց ամուսնութեան կնքահայրն ու հարսնքոյրը կ’ըլլան տէր եւ տիկին Միհրան եւ Շուշան Թուրիկեանները: Ապա, անոնց երկու մանչ զաւակները՝ Հրաչը իմ եւ՝ Հրայրը եղբօրս աւազանի կնքահայրերը եղան, եւ այսպէս ընտանեկան կապ մը հաստատուեցաւ եւ մնաց միշտ:
Քանի մը տարի ետք, Հայրս սկսաւ նպարավաճառի իր խանութը բանեցնել Պէյրութի երբեմնի Հայաստան դարձած Զոքաք-էլ-Պլաթ թաղէն ներս, Համազգայինի Նշան Փալանճեան Ճեմարանին գրեթէ դիմացը: Ես Սուրբ Նշան դպրոցին մէջ մանկապարտէզի աշակերտ էի եւ ամէն առտու կ’անցնէի հօրս գոց խանութին առջեւէն: Հայրս տակաւին վերադարձած չէր ըլլար շուկայի իր գնումներէն, օրուան վաճառքին համար: Երբ Թուրիկեանները այլեւս չէին կրնար բանեցնել պանդոկը, տրուած ըլլալով որ իրենց զաւակները այլեւս ունէին իրենց անձնական ասպարէզները, հայրս սկսաւ կառավարել պանդոկը եւ ապա ստանձնեց պանդոկը եւ վարեց զայն բացառիկ հիւրընկալութեամբ եւ նախաձեռնութեամբ:
Հայրս իր բնատուր ձիրքերով եւ բնազդով մարդն էր նման գործի մը:  Երբ մօրս յիշողութիւնը սկսաւ աղօտիլ հետեւեալը գտայ, որ ան գրած էր իր ամուսնին մասին. «սոսկ յիշելու համար, բնաւորութեամբ՝», կը գրէ մայրս իր ամուսինին մասին, «մեղմ, ուրախ, փափկանկատ, ընկերային խառնուացքով, շահած էր շրջապատին համակրանքը»: Պանդոկը եւ ինք միաձուլուացան: Շրջան մը մենք ալ ընտանեօք հոն ապրեցանք: Իսկ ամէն պարագայի տակ պանդոկը եղաւ եւ մնաց Կիրակի օրերու մեր ընդարձակ ընտանիքին հաւաքատեղին, ուր սեղանին շուրջ հաւաքուէինք մօրեղբորս եւ հօրեղբօրս ընտանիքներուն անդամներուն հետ մինչեւ որ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին ընթացքին երբ պանդոկը ամբողջովին քանդուեցաւ:
Ակնարկելով Կիրակի օրուայ ճաշերուն՝ «Կարելի չէ մոռնալ մանաւանդ՝ Կիրակի օրերու կէսօրուայ մեր ճաշը (հաւ եւ բրինձ փիլաւ), երբ պանդոկին բոլոր բնակիչները, համերաշխ եւ նահապետական ընտանիքի մը նման, միասին, կը ճաշէին ուրախ զրոյցներով, խինդ ու ծիծաղով» կը գրէ երաժիշտ, «Գիշերն անուշ է» երգը յօրինող Հրանդ Գէորգեանը, իր՝ Կեանքիս Պատկերազարդ Ժապաւէնը  գիրքին մէջ (Հալէպ, 1983, էջ 170). «Ես երբեք չեմ կրնար մոռնալ մեր հայկական Օթէլ Լիւքսին պատասխանատու Պրն. Յովհաննէս Աբէլեանին եւ իր ազնիւ կնոջ՝ Զուարթին սիրալիր վերաբերումը ինծի հանդէպ՝ առհասարակ: Նոյնպէս, իրենց զաւակներուն՝ Վահէին եւ Կարոյին, ինչպէս նաեւ եղբօր զաւակներուն՝ Սթիվին եւ Արային անկեղծ ու նուիրուած ընթացքը», կը գրէ Հրանդը ակնարկելով նաեւ իմ սերնդակից ընտանիքին անդամներուն: «Վահէն Ամերիկեան Համալսարանէն վկայուեցաւ որպէս դեղագործ, Սթիվը որպէս գիւղատնտես, Կարոն վաճառականութիւն ուսանեցաւ, իսկ Արան որպէս բժիշկ: Արան ծանօթ է որպէս գրող եւ Հայկական մշակոյթով զբաղող լուրջ երիտասարդ մը»:

Կրկին Հրանդ Գէորգեանի խօսքով՝ «բացառիկ սիրտ ու հոգի ունեցող Քեսապի Քէօրքիւնայ գիւղին մէջ ծնած» հօրս շնորհիւ այսպէս տակաւին հայկական ընտանեկան ջերմութիւն պահուած մնաց պանդոկին մէջ, երբ այլեւս չկային անոր երբեմնի պանդոկապետ Թուրիկը իր ազգային «զինակիցներով», ինչպէս կը յուշագրէ Անդրանիկ Ծառուկեանը իր Վերջին Անմեղը գիրքին մէջ:
Կը մեջբերեմ:
«Հեգնանքով կը փիլիսոփայէր Քղեցի Թուրիկեանը, Պէյրութցիներուն հանրածանօթ Թուրիկը, բոլորէն յարգուած ու սիրուած հին ընկեր մը, երգիծական զգայարանքով, որ կը սիրէր ճշմարտութիւնները միշտ կատակով ըսել եւ կատակները վերածել ցաւցնող խայթոցներու:
«Պզտիկ պանդոկ մը կը բանեցնէր եւ ընտանեօք կ’ապրէր իր պանդոկին մէջ: Յաճախորդները բացառապէս հայեր էին եւ ընհանրապէս գաղափարակից ընկերներ, այնպէս որ տարիներու ընթացքին անպաշտօն ակումբի մը հանգամանքը տուած էին պանդոկին: Այնտեղ խմորուող տրամադրութիւնները, զրոյցները, կարծիքները ուշ կամ կանուխ կը թափանցէին ու կը դառնային պաշտօնական տեսակէտ: Կուսակցական որոշումները, շրջաբերականները կը հաղորդուէին շարքերուն, բայց ներշնչումը գրեթէ միշտ Պանդոկէն էր: Եդուարդ Տարօնցիին (Տարօնեան) ու Ղազար Չարըքեանին (Չարըք) հետ – տարիքով եւ մտքով հասուն մտաւորականներ – Թուրիկ կը կազմէր անքակտելի երրորդութիւն մը, որ թէեւ գործօն պաշտօններէ խոյս կու տար, բայց կը կազմէր կուսակցական կեանքին թթխմորը:
«Բարձր շէնքի մը վերնայարկին վրայ թառած պզտիկ այդ Պանդոկը աւելի քան քառորդ դար անուղղակիօրէն իշխեց Հայկական Պէյրութին: Երրորդութեան անդամները երեքն ալ գրչի մարդիկ, առանց մեծ հաւակնութիւններու, Արեւմտեան Հայաստանի տարբեր գաւառներուն համադրութիւնն էին, տոհմիկ սովորութիւններու եւ աւանդութիւններու պահակները նաեւ: Թուրիկին, ժողովրդական սիրուած երգիծաբան, կարճ տոմսերը կը փնտռուէին մամուլին մէջ: Տարօնցին Ֆրանսական բարձր մշակոյթով յագեցած եւ քաջ գրաբարագէտ, քիչ մը ծանր ոճով սիրուն պատմուածքներ կը գրէր: Իսկ Ղազարը Էրզրումի բարքերուն շրջուն ցուցահանդէսն էր անձով, ինչպէս նաեւ ճոխ սեղաններուն անխոնջ հետախոյզը: Շատ կողմերով նմանութիւններ ունէին այս երեք անբաժանելիները, բայց իրենց մէջ հասարակաց ամէնէն ցայտուն գիծը սրամտութիւնն էր: Ղազարը՝ սուր խայթող, այն աստիճան, որ մականունին Չարըքեանը երբեմն կրնար չարիքի վերածուիլ իր զոհերուն համար: Տարօնցին՝ եւրոպական մեղմ հիւմըր մըն էր, նուրբ ու յղկուն: Իսկ Թուրիկը, կեղծ միամտութեան երեւոյթի մը տակ կը պահէր Նասրատտինային խաղաղութիւնը:….. Ու դժուար չէ պատկերացնել թէ ինչ թափանցում կը գտնէր հանրային կարծիքին մէջ այնտեղէն մեկնող տրամադրութիւն մը: Վայ անոր որ նշանակէտ դառնար Պանդոկին սլաքներուն» (Վերջին Անմեղը, Պէյրութ, 1980, էջ 108):
Այսպէս, ականատես եղայ երեւոյթներու, դէպքերու եւ դէմքերու, զորս չկրցայ, չէի կրնար այդ տարիքին գնահատել այնպէս ինչպէս կրնամ գնահատել ներկայիս, յետսահայեաց ակնարկով:
Կը սկսիմ: (յաջորդիվ)

Նախապէս լոյս տեսած է «Hayerenblog»ի մէջ